Belçika’da Sigorta Şirketleri Sağlık Bilgilerinizi Ne Kadar Sorabilir? Uzmanlar Yanıtladı
Belçika’da kredi bağlantılı hayat sigortası (schuldsaldoverzekering) veya hayat sigortası yaptırmak isteyenler, çoğu zaman ayrıntılı bir sağlık beyan formu doldurmak zorunda kalıyor. Bu durum birçok kişide “Özel hayatın gizliliği ihlal ediliyor mu?” sorusunu gündeme getiriyor.
Belçika’da Sigorta Şirketleri Sağlık Bilgilerinizi Ne Kadar Sorabilir? Uzmanlar Yanıtladı
Belçika’da kredi bağlantılı hayat sigortası (schuldsaldoverzekering) veya hayat sigortası yaptırmak isteyenler, çoğu zaman ayrıntılı bir sağlık beyan formu doldurmak zorunda kalıyor. Bu durum birçok kişide “Özel hayatın gizliliği ihlal ediliyor mu?” sorusunu gündeme getiriyor. Uzmanlara göre sigorta şirketleri bazı sağlık bilgilerini talep edebilir; ancak bunun yasal sınırları net şekilde çizilmiş durumda.
Belçika Sigorta Federasyonu Assuralia adına açıklama yapan Barbara Van Speybroeck, özellikle krediye bağlı hayat sigortalarında risk değerlendirmesinin zorunlu olduğunu belirterek, “Sigortacı ölüm veya ciddi hastalık riskini hesaplamak ister. Bu nedenle doğru ve eksiksiz doldurulması gereken tıbbi bir anket sunulur” dedi.
Van Speybroeck, yanlış veya eksik beyanın daha sonra ortaya çıkması halinde bunun sözleşmenin iptaline ve hatta dolandırıcılık suçlamasına yol açabileceği uyarısında bulundu.
Her Soru Sorulamaz
2002 tarihli Hasta Hakları Yasası ve 2014 tarihli Sigortalar Yasası, sigorta şirketlerinin hangi sağlık bilgilerini talep edebileceğini açıkça sınırlandırıyor. Buna göre sigortacı yalnızca başvuru sahibinin mevcut sağlık durumu ve geçmişte geçirdiği ciddi hastalıklar hakkında soru sorabiliyor.
Ancak genetik veriler kesin olarak yasak kapsamında bulunuyor. Sigorta şirketleri genetik test sonuçlarını talep edemiyor, genetik araştırma yaptıramıyor ve aile bireylerinin hastalık geçmişine ilişkin soru yöneltemiyor. Ailede kanser, kalp hastalığı, diyabet veya psikolojik rahatsızlık olup olmadığına dair sorular hukuka aykırı kabul ediliyor. Böyle bir durumda başvuru sahibinin cevap verme zorunluluğu bulunmuyor.
Ayrıca tıbbi bilgiler yalnızca şirket doktoru tarafından değerlendirilmeli. Sağlık verilerinin şirket içinde gereksiz birimlerle paylaşılması veri koruma mevzuatına aykırı.
Gizlilik İhlalleri Tartışılmıştı
Belçika tüketici örgütü Test-Aankoop’un 2016 yılında yayımladığı araştırma, bazı sigorta anketlerinde ölüm riskiyle doğrudan bağlantısı olmayan sorular bulunduğunu ortaya koymuştu. Araştırmada fizyoterapi, psikoterapi, idrar yolu enfeksiyonu hatta nezle gibi konuların sorulduğu belirtilmişti.
Aynı çalışmada, bazı şirketlerin tıbbi bilgileri yalnızca şirket doktoruna iletmek yerine farklı departmanlarla paylaşabildiği ve sektörel veri kuruluşlarına aktarma hakkını saklı tuttuğu da tespit edilmişti. Bu durum kamuoyunda gizlilik tartışmalarını beraberinde getirmişti.
Kanser Hastalarına “Unutulma Hakkı”
1 Haziran 2026’dan itibaren önemli bir değişiklik yürürlüğe girecek. Yeni düzenlemeye göre kanser tedavisinin üzerinden beş yıl geçmiş ve bu süre içinde nüks yaşanmamışsa, kredi bağlantılı hayat sigortası başvurusunda bu hastalığın bildirilmesi gerekmeyecek.
“Unutulma hakkı” olarak bilinen uygulamanın kapsamı genişletilerek kredi bağlantılı hayat sigortası ve gelir sigortasının yanı sıra seyahat iptal sigortasını da kapsayacak. Böylece eski kanser hastalarının sigortaya erişimde dezavantaj yaşamalarının önüne geçilmesi hedefleniyor.
Sözleşme Sonrası Güvence
Uzmanlara göre poliçe imzalandıktan sonra ortaya çıkan hastalıklar nedeniyle sigorta şirketi sözleşme koşullarını tek taraflı değiştiremez. Risk, sözleşmenin yürürlüğe girdiği andan itibaren sigortacıya geçer.
Hastane masrafları sigortalarında ise poliçe iki yıl sonra “tartışılmaz” hale geliyor. İlk iki yıl içinde mevcut bir hastalığın bilerek gizlendiği kanıtlanırsa fesih veya teminat kısıtlaması gündeme gelebiliyor. Ancak iki yıl içinde teşhis edilmemiş bir hastalık sonradan gerekçe gösterilemiyor.
Primler Neden Artıyor?
Hayat ve bazı sağlık sigortalarında primler yaş ilerledikçe artabiliyor. Bu artışların poliçe şartlarında açıkça belirtilmesi gerekiyor. Risk bazlı sistemde yaşla birlikte prim yükselirken, “seviyelendirilmiş prim” modelinde sigorta süresi boyunca sabit ödeme yapılabiliyor.
Uzmanlar, sigorta sözleşmesi imzalamadan önce şartların dikkatle incelenmesini, sağlık beyan formunun özenle doldurulmasını ve gerektiğinde doktora danışılmasını tavsiye ediyor. Yanlış veya eksik bilgi ilerleyen yıllarda ciddi hukuki ve mali sonuçlara yol açabiliyor.
Hangi Sorular Sorulamaz?
Belçika’daki 2002 tarihli Hasta Hakları Yasası ve 2014 tarihli Sigortalar Yasası, sigorta şirketlerinin talep edebileceği bilgileri açık şekilde sınırlar.
Yasak Olanlar:
- Genetik test sonuçları
- Genetik yatkınlık bilgileri
- Aile bireylerinin hastalık geçmişi
- Gelecekteki sağlık riskini belirlemeye yönelik genetik araştırmalar
Yani sigorta şirketi size:
- “Ailenizde kanser var mı?”
- “Anne-babanız kalp hastası mıydı?”
gibi sorular yöneltemez.
Böyle bir soru sorulursa cevap verme zorunluluğu yoktur.
Sorulabilecekler:
- Mevcut hastalıklar
- Geçirilmiş ciddi hastalıklar
- Ameliyat geçmişi
- Devam eden tedaviler
- Düzenli kullanılan ilaçlar
Önemli bir nokta: Tıbbi bilgiler yalnızca sigorta şirketinin doktoruna iletilmelidir. Satış temsilcisi veya banka çalışanı detaylı sağlık bilgilerinize erişemez.
Geçmişte Gizlilik İhlalleri Tartışıldı
Belçika tüketici örgütü Test-Aankoop’un 2016’daki araştırması bazı sigorta anketlerinde gereksiz ve belirsiz sorular bulunduğunu ortaya koymuştu.
Araştırmada:
- Nezle
- İdrar yolu enfeksiyonu
- Fizyoterapi
- Psikoterapi
gibi ölüm riskiyle doğrudan bağlantısı olmayan konuların sorulduğu belirlendi.
Ayrıca bazı şirketlerin tıbbi verileri sadece şirket doktoruna iletmek yerine farklı departmanlarla paylaştığı iddia edildi. Bu durum, veri koruma ve özel hayatın gizliliği konusunda tartışmalara yol açtı.
1 Haziran 2026: Kanser Hastalarına “Unutulma Hakkı”
Belçika’da sosyal açıdan önemli bir değişiklik yürürlüğe giriyor.
1 Haziran 2026’dan itibaren:
- Kanser tedavisinin üzerinden 5 yıl geçmişse
- Bu süre içinde nüks yaşanmamışsa
Kişi kredi bağlantılı hayat sigortası başvurusunda bu hastalığı bildirmek zorunda olmayacak.
Bu düzenleme, “unutulma hakkı” olarak bilinen uygulamanın kapsamını genişletiyor.
Yeni uygulama şunları kapsayacak:
- Kredi bağlantılı hayat sigortası
- Gelir sigortası
- Seyahat iptal sigortası
Amaç, kanseri atlatmış bireylerin finansal sistemde dezavantajlı konuma düşmesini önlemek.
Yanlış Beyan Ne Sonuç Doğurur?
Sağlık beyanında yanlış veya eksik bilgi verilmesi ciddi sonuçlar doğurabilir:
- Poliçe iptali
- Tazminatın reddi
- Dolandırıcılık suçlaması
- Geriye dönük prim farkı talebi
Bu nedenle uzmanlar:
- Formu dikkatle doldurmayı
- Emin olunmayan durumlarda doktora danışmayı
- Beyan formunun bir kopyasını saklamayı
öneriyor.
Poliçe İmzalandıktan Sonra Ne Olur?
Sözleşme imzalandıktan sonra ortaya çıkan hastalıklar için sigorta şirketi şartları tek taraflı değiştiremez. Risk, sözleşme anında sigortacıya geçer.
Hastane masrafı sigortalarında önemli kural:
Poliçe 2 yıl sonra “tartışılmaz” hale gelir.
İlk iki yıl içinde:
- Mevcut bir hastalığın bilinçli olarak gizlendiği kanıtlanırsa fesih mümkün olabilir.
Ancak:
- Hastalık iki yıl içinde teşhis edilmemişse,
- Ve bilinçli gizleme yoksa,
Sigortacı sonradan işlem yapamaz.
Primler Neden Artıyor?
Bazı sigortalarda prim artışı şu nedenlerle olabilir:
- Yaş ilerlemesi
- Sağlık riskinin yükselmesi
- Poliçede açıkça belirtilmiş artış maddeleri
İki sistem bulunur:
Risk bazlı prim
Yaş arttıkça prim yükselir.
Seviyelendirilmiş prim
Sigorta süresi boyunca sabit ödeme yapılır.
İlk yıllarda biraz daha yüksek ödeme yapılarak ilerleyen yıllardaki risk dengelenir.
Bu nedenle sözleşme şartlarını imzalamadan önce detaylı incelemek büyük önem taşır.
Toplum İçin Önemli Mesaj
Belçika’daki sistem, sigorta şirketlerine risk değerlendirme hakkı tanırken bireylerin özel hayatını da korumaya çalışıyor. Ancak vatandaşların haklarını bilmesi hayati önem taşıyor.
Unutulmaması gerekenler:
- Genetik bilgiler sorulamaz.
- Aile bireylerinin hastalık geçmişi talep edilemez.
- Kanser geçmişi belirli şartlarda bildirilmek zorunda değil.
- Yanlış beyan ciddi hukuki sonuç doğurabilir.
- Sözleşme şartları dikkatle okunmalı.
Sigorta, zorunlu bir prosedür değil; uzun vadeli bir hukuki sözleşmedir. Bu nedenle aceleye getirilmemeli ve gerektiğinde bağımsız uzman görüşü alınmalıdır.
Halil Uygun
