Uluslararası Adalet Divanından tarihi karar: Myanmar, Rohingyalara soykırım yaptı
Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar'ın 2017 yılında Rohingya Müslümanlarına yönelik askerî operasyonlarda soykırım işlediğine hükmetti.
Uluslararası Adalet Divanından tarihi karar: Myanmar, Rohingyalara soykırım yaptı
Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar'ın 2017 yılında Rohingya Müslümanlarına yönelik askerî operasyonlarda soykırım işlediğine hükmetti. Gambiya'nın 2019 yılında açtığı davada kararını açıklayan mahkeme, Myanmar'ın Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiğini belirterek sorumluların soruşturulmasını, yerinden edilen Rohingyaların güvenli dönüşünün sağlanmasını ve mağdurların zararlarının karşılanmasını kararlaştırdı.
Birleşmiş Milletlerin (BM) başlıca yargı organı olan Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar'ın Rohingya Müslümanlarına yönelik uygulamalarına ilişkin tarihi bir karara imza attı.
Hollanda'nın Lahey kentinde bulunan mahkeme, Gambiya'nın Myanmar aleyhine açtığı soykırım davasında 19 Kasım 2026 tarihinde esas hakkındaki kararını açıkladı.
Divan, Myanmar güvenlik güçlerinin 2017 yılında ülkenin kuzeyindeki Rakhine eyaletinde Rohingya Müslümanlarına karşı gerçekleştirdiği askerî operasyonların soykırım oluşturduğuna hükmetti.
Mahkeme, Myanmar'ın 1948 tarihli Soykırımın Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi kapsamındaki uluslararası yükümlülüklerini ihlal ettiğine karar verdi.
“Rohingya nüfusunun önemli bir bölümünü yok etme amacı taşıyordu”
Mahkeme, 2017 yılında Myanmar güvenlik güçleri tarafından gerçekleştirilen operasyonlarda binlerce Rohingya sivilin öldürüldüğünü, yaygın cinsel şiddet uygulandığını, çocukların ağır saldırılara maruz kaldığını ve kaçmaya çalışan sivillerin hedef alındığını belirledi.
Divan, dosyadaki delilleri birlikte değerlendirerek söz konusu eylemlerin yalnızca askerî veya güvenlik gerekçeleriyle açıklanamayacağı sonucuna ulaştı.
Mahkemeye göre olaylardan çıkarılabilecek tek makul sonuç, Myanmar güvenlik güçlerinin Rakhine eyaletinin kuzeyindeki Rohingya nüfusunun önemli bir bölümünü yok etme niyetiyle hareket ettiğiydi.
Bu değerlendirme doğrultusunda Myanmar devletinin soykırımdan sorumlu olduğuna hükmedildi.
Gambiya davayı 2019 yılında açmıştı
Batı Afrika ülkesi Gambiya, 11 Kasım 2019 tarihinde Uluslararası Adalet Divanına başvurarak Myanmar'ın Rohingya Müslümanlarına yönelik eylemleriyle Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiğini ileri sürmüştü.
Mahkeme, 23 Ocak 2020 tarihinde Myanmar'ın Rohingyalara yönelik soykırım niteliğindeki eylemleri önlemek ve delilleri korumak için gerekli tedbirleri almasına hükmetmişti.
Myanmar'ın mahkemenin yetkisine yönelik itirazlarının ardından Divan, 22 Temmuz 2022 tarihinde davayı görmeye yetkili olduğuna karar vermişti.
Davanın esasına ilişkin duruşmalar 12-29 Ocak 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilmiş, mahkeme 19 Kasım 2026'da nihai kararını açıklamıştı.
Soykırımı önleme ve cezalandırma yükümlülükleri ihlal edildi
Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın yalnızca soykırım işlemekle kalmadığını, soykırımın önlenmesi ve sorumluların cezalandırılması konusundaki yükümlülüklerini de yerine getirmediğini belirledi.
Mahkeme, Myanmar'ın güvenlik güçleriyle birlikte hareket eden kişilerin işlediği soykırım eylemlerini önleme yükümlülüğünü ihlal ettiğine hükmetti.
Ayrıca Myanmar'ın Soykırım Sözleşmesi'nin uygulanması için gerekli yasal düzenlemeleri yapmadığı ve sorumlular hakkında etkili soruşturma ve cezalandırma mekanizmalarını işletmediği sonucuna varıldı.
Divan, Ocak 2020'de verdiği delillerin korunmasına ilişkin geçici tedbir kararının da ihlal edildiğini belirledi.
Rohingyaların güvenli ve gönüllü dönüşü sağlanacak
Mahkeme, Myanmar'ın ihlalleri gidermek amacıyla bir dizi yükümlülüğü yerine getirmesine karar verdi.
Buna göre Myanmar'ın soykırım eylemlerinden makul biçimde şüphelenilen kişiler hakkında etkili soruşturma yürütmesi, gerekli görülmesi halinde sorumluları yargılaması ve cezalandırması gerekiyor.
Myanmar'ın benzer ihlallerin tekrarlanmaması için güvence sağlaması ve Soykırım Sözleşmesi'nden doğan yükümlülüklerini yerine getirecek yasal düzenlemeleri hayata geçirmesi de kararlaştırıldı.
Divan ayrıca 2017 yılındaki operasyonlar nedeniyle yerlerinden edilen Rohingyaların güvenli, gönüllü ve insan onuruna uygun biçimde yaşadıkları bölgelere dönebilmelerini sağlayacak önlemler alınmasını istedi.
Bu kapsamda ailelerin yeniden bir araya gelmesini sağlayacak düzenlemelerin yapılması da kararın önemli maddeleri arasında yer aldı.
Myanmar mağdurların zararlarını karşılayacak
Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın Rohingya topluluğuna ve soykırım eylemlerinden zarar gören bireylere tazminat ödemesi gerektiğine hükmetti.
Ancak tazminatın miktarı ve uygulanma biçimi henüz belirlenmedi.
Mahkeme, bu konuların yargılamanın sonraki aşamasında ele alınmasına karar verdi.
Myanmar'ın iki yıl içerisinde mahkemeye, Rohingyaların haklarının iadesi ve zararlarının giderilmesi amacıyla aldığı önlemler ile tazminata ilişkin bir rapor sunması gerekiyor.
Yüz binlerce Rohingya Bangladeş'e sığınmıştı
Myanmar ordusunun 2017 yılında Rakhine eyaletinde gerçekleştirdiği operasyonlar sırasında yüz binlerce Rohingya Müslümanı evlerini terk etmek zorunda kalmıştı.
Operasyonlarda sivillerin öldürülmesi, cinsel şiddet, köylerin yakılması ve yerleşim alanlarının tahrip edilmesi gibi ağır insan hakları ihlalleri yaşanmıştı.
Şiddet olaylarından kaçan 700 binden fazla Rohingya, komşu Bangladeş'e sığınmıştı.
Bugün de çok sayıda Rohingya, Bangladeş'teki mülteci kamplarında yaşamını sürdürürken Myanmar'daki güvenlik koşulları ve vatandaşlık sorunları nedeniyle ülkelerine dönemiyor.
Karar uluslararası hukuk açısından önem taşıyor
Uluslararası Adalet Divanının kararı, devletlerin soykırım suçundan doğan uluslararası sorumluluğu açısından önemli bir hukuki gelişme olarak değerlendiriliyor.
Mahkemenin kararı kesin ve bağlayıcı nitelik taşıyor. Bununla birlikte Divanın kararların uygulanmasını doğrudan zorlayacak bir icra mekanizması bulunmuyor.
UAD, devletlerin uluslararası hukuktan doğan sorumluluklarını değerlendirirken bireyler hakkında ceza mahkûmiyeti kararı vermiyor.
Bu nedenle Myanmar hakkında verilen karar, sorumlu kişilerin bireysel ceza sorumluluklarının ayrıca soruşturulması ve gerektiğinde yargılanması yükümlülüğünü ortadan kaldırmıyor.
Halil Uygun

