Hollanda’da okullarda namaz kılma hakkı: İnsan Hakları Koleji’nden tarihi karar
Hollanda İnsan Hakları Koleji, bir Müslüman öğrencinin okulda namaz kılmasının engellenmesini ve sessizlik odası talebinin reddedilmesini doğrudan dini ayrımcılık olarak değerlendirdi. Karar, açık (devlet) okullar için emsal niteliği taşıyor.
Hollanda’da okullarda namaz kılma hakkı: İnsan Hakları Koleji’nden tarihi karar
Hollanda İnsan Hakları Koleji, bir Müslüman öğrencinin okulda namaz kılmasının engellenmesini ve sessizlik odası talebinin reddedilmesini doğrudan dini ayrımcılık olarak değerlendirdi. Karar, açık (devlet) okullar için emsal niteliği taşıyor.
Hollanda İnsan Hakları Koleji (College voor de Rechten van de Mens), Hoofddorp kentinde bulunan Haarlemmermeer Lyceum adlı açık ortaöğretim okulunda öğrenim gören Müslüman bir öğrenciye yönelik uygulamaların dini gerekçeyle yasak ayrımcılık olduğuna hükmetti. Kolej, okul yönetiminin hem öğrencinin namaz kılmasına müdahale etmesini hem de sessizlik odası talebini reddetmesini insan haklarına aykırı buldu.
Namaza Müdahale Ayrımcılık Sayıldı
Olay, 2022–2023 eğitim öğretim yılında başladı. Haarlemmermeer Lyceum’da okuyan Müslüman öğrenci, okul binasında sessizlik odası bulunmaması nedeniyle boş zamanlarında kimseyi rahatsız etmeyecek alanlarda namaz kılmaya çalıştı. Nisan 2024’te açık bir çalışma alanında namaz kıldığı sırada okulun müdür yardımcısı (conrector) tarafından durdurulan öğrenciye, “geçiş yolunu engellediği” gerekçesiyle müdahale edildi.
Ancak İnsan Hakları Koleji, okul yönetiminin bu iddiayı somut şekilde kanıtlayamadığını vurguladı. Kararda, öğrencinin namaz kılarken başkalarını rahatsız etmediğini ve özellikle sakin bir alan seçtiğini ifade ettiği, okulun ise bu beyanı çürütemediği belirtildi. Bu nedenle müdahalenin doğrudan dini ayrımcılık oluşturduğu sonucuna varıldı.
Sessizlik Odası Talebine Ret: Doğrudan İnanca Atıf
Öğrenci, yaşanan olayın ardından okul yönetiminden namaz kılmak için bir oda tahsis edilmesini talep etti. Bir başka öğrenci ise herkesin kullanabileceği dahil edici bir sessizlik odası kurulması için 235 imzanın yer aldığı bir dilekçe başlattı. Okul rektörüyle yapılan görüşmelere rağmen yönetim bu talebi reddetti.
Okul yönetimi, gerekçe olarak “okulun tarafsızlığını koruma” ilkesini ve “belirli bir gruba, yani Müslüman öğrencilere ayrıcalık tanınamayacağını” ileri sürdü. Ancak İnsan Hakları Koleji, bu yaklaşımın doğrudan İslam inancına atıf yaptığını ve bunun ayrımcılık teşkil ettiğini vurguladı.
Kolej kararında şu ifadeye yer verdi:
“Dini inancını ifade etmek bir ayrıcalık değil, temel bir insan hakkıdır. Bu odanın ağırlıklı olarak Müslüman öğrenciler tarafından kullanılması, talebin meşruiyetini ortadan kaldırmaz.”
Tarafsızlık, Eşit Muameleye Engel Değil
Kolej, açık (devlet) okulların tarafsız olma yükümlülüğünün, eşit muamele yasalarına (Algemene wet gelijke behandeling – AWGB) uymamalarına gerekçe olamayacağını açıkça belirtti. Namaz gibi dini uygulamaların, doğrudan inanç özgürlüğünün bir parçası olduğu ve bu nedenle özel olarak korunduğu ifade edildi.
Kararda, okulun dini ifade özgürlüğünü kısıtlamak yerine makul kolaylaştırmalar sağlamakla yükümlü olduğu hatırlatıldı.
Okul Yönetimi Ayrımcılıktan Sorumlu Bulundu
İnsan Hakları Koleji, 29 Ocak 2026 tarihli ve Oordeel 2026-20 sayılı kararında, okulun bağlı olduğu Stichting Dunamare Onderwijsgroep adlı kurumun öğrenciye karşı dini gerekçeyle yasak ayrımcılık yaptığına hükmetti.
Emsal Niteliğinde Karar
Uzmanlara göre bu karar, Hollanda’daki tüm açık okullar açısından önemli bir dönüm noktası niteliği taşıyor. Karar, özellikle Müslüman öğrencilerin okul ortamında namaz gibi temel dini ibadetlerini yerine getirebilmelerinin önünü açabilecek güçlü bir emsal olarak değerlendiriliyor.
Kolejin resmi açıklamasında şu vurgu dikkat çekti: “Dini inancını ifade etmek bir ayrıcalık değil, temel bir insan hakkıdır.”
Bu kararın, Hollanda’da eğitim kurumlarında dini özgürlük, tarafsızlık ve eşit muamele tartışmalarını yeniden gündeme taşıması bekleniyor. Okulların, benzer talepler karşısında artık çok daha dikkatli ve hak temelli bir yaklaşım sergilemesi gerekecek.
Halil Uygun
