Hollanda'da belediye zabıtalarına dini sembol yasağı için yasa teklifi: VVD ulusal düzenleme istiyor
Hollanda'da iktidar ortağı Özgürlük ve Demokrasi için Halk Partisi (VVD), belediyelerde görev yapan olağanüstü soruşturma yetkili zabıtaların (boa) üniformalarıyla görev yaparken başörtüsü, kipa, haç gibi dini veya felsefi semboller taşımasını ülke genelinde yasaklayacak bir kanun teklifini Temsilciler Meclisi'ne sundu.
Hollanda'da belediye zabıtalarına dini sembol yasağı için yasa teklifi: VVD ulusal düzenleme istiyor
Hollanda'da iktidar ortağı Özgürlük ve Demokrasi için Halk Partisi (VVD), belediyelerde görev yapan olağanüstü soruşturma yetkili zabıtaların (boa) üniformalarıyla görev yaparken başörtüsü, kipa, haç gibi dini veya felsefi semboller taşımasını ülke genelinde yasaklayacak bir kanun teklifini Temsilciler Meclisi'ne sundu. VVD, kamu otoritesinin tarafsız görünümünün korunmasını amaçladığını belirtirken, insan hakları kuruluşları ve sendikalar düzenlemenin dolaylı ayrımcılığa yol açacağı uyarısında bulundu.
Hollanda'da iktidar ortağı VVD, belediyelerde görev yapan ve belirli kolluk ile soruşturma yetkilerine sahip olağanüstü soruşturma görevlilerinin (buitengewoon opsporingsambtenaren - boa) görev sırasında dini veya ideolojik semboller taşımasını yasaklayacak bir girişim yasa tasarısını Temsilciler Meclisi'ne sundu.
Parti, kamu adına görev yapan ve arama, denetim ile belirli durumlarda zor kullanma yetkisine sahip olan boa'ların tarafsız bir görünüm sergilemesinin hukuk devleti açısından zorunlu olduğunu savunuyor. Teklife göre yasak yalnızca üniformalı olarak görev yapan ve vatandaşlarla doğrudan temas halinde bulunan görevlileri kapsayacak. Görev dışında veya üniformasız çalışılan durumlarda dini ya da felsefi inançların görünür şekilde ifade edilmesine herhangi bir sınırlama getirilmeyecek.
"Tarafsız devlet görünümü korunmalı"
VVD, yasa teklifinin gerekçesinde vatandaşların kamu görevlilerinin yetkilerini hiçbir dini ya da ideolojik etki altında kalmadan kullandığına güven duyması gerektiğini belirtti.
Partiye göre bugüne kadar uygulanan ve 2022 yılında yürürlüğe giren "yaşam tarzı tarafsızlığı" (lifestyle-neutraliteit) yönergesi hukuki bağlayıcılığa sahip olmadığı için belediyeler tarafından farklı şekillerde uygulanıyor. Başlangıçta birçok belediye söz konusu yönergeyi benimserken, son yıllarda Amsterdam, Arnhem ve Tilburg başta olmak üzere bazı belediyeler başörtüsü, kipa ve haç gibi dini sembollerin üniformayla kullanılmasına izin vermeye başladı.
VVD, belediyeler arasındaki bu farklı uygulamaların hukuki eşitsizlik oluşturduğunu ve kamu otoritesinin tarafsız görünümünü zedelediğini savunuyor.
Danıştay uyarısı yasa teklifine zemin hazırladı
Hollanda hükümeti daha önce aynı yasağı Bakanlar Kurulu kararı niteliğindeki Genel İdari Düzenleme (AMvB) ile hayata geçirmek istemişti. Ancak Hollanda Danıştayı'nın danışma organı niteliğindeki Devlet Konseyi (Raad van State), din özgürlüğünü sınırlayan böylesine önemli bir düzenlemenin yalnızca parlamento tarafından çıkarılacak bir kanunla yapılabileceği görüşünü bildirmişti.
VVD'nin hazırladığı girişim yasa tasarısı da bu hukuki eksikliği gidermeyi amaçlıyor.
Din özgürlüğüne müdahale kabul ediliyor
Teklifin gerekçesinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 9. maddesi kapsamındaki din ve vicdan özgürlüğü ayrıntılı şekilde değerlendiriliyor.
VVD, düzenlemenin din özgürlüğüne belirli ölçüde müdahale oluşturduğunu kabul etmekle birlikte, bunun meşru bir amaca hizmet ettiğini savunuyor. Partiye göre amaç, devletin tarafsızlığını güvence altına almak ve vatandaşların temel haklarını korumak.
Teklifte yasağın yalnızca görev sırasında üniformalı personeli kapsaması nedeniyle ölçülü olduğu, mevcut tavsiye niteliğindeki yönergenin ise yeterince etkili olmadığının görüldüğü ifade ediliyor.
Ayrıca düzenlemenin dolaylı ayrımcılık oluşturabileceği kabul edilse de bunun objektif ve meşru gerekçelere dayandığı ileri sürülüyor. Gerekçede Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ile Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın konuya ilişkin içtihatlarına da atıfta bulunuluyor.
Denetim mevcut sistem üzerinden yürütülecek
Yasa teklifine göre düzenlemenin uygulanmasından işveren konumundaki belediyeler sorumlu olacak.
Denetim ise mevcut gözetim sistemi üzerinden gerçekleştirilecek. Doğrudan amirler kurallara uyulup uyulmadığını takip edecek. Kurallara aykırı davranılması halinde ise ilgili bakanın gerektiğinde görevlinin soruşturma yetkisini askıya alma veya tamamen sona erdirme yetkisi bulunacak.
VVD, düzenlemenin kamu bütçesine ek maliyetinin ve idari yükünün sınırlı olacağını öngörüyor.
İnsan hakları kuruluşlarından sert eleştiri
Yasa teklifi, internet danışma süreci ile birlikte Hollanda İnsan Hakları Enstitüsü, FNV Sendikası, Hollanda İnsan Hakları Hukukçuları Komitesi (NJCM) ve çeşitli Müslüman çatı kuruluşlarının sert eleştirilerine neden oldu.
Eleştirilerde, dini sembollerin kamu görevlilerinin tarafsızlığını zedelediğine ilişkin somut ve ikna edici bilimsel kanıt bulunmadığı belirtilirken, yasağın özellikle başörtüsü takan Müslüman kadınlar ile kipa kullanan Yahudi erkekler açısından dolaylı ayrımcılık oluşturacağı ifade edildi.
VVD ise bu eleştirileri reddederek teklifin bireysel memurların davranışlarını değil, kamu makamının kurumsal görünümünü düzenlediğini savundu.
Siyasi partiler farklı görüşte
VVD'li Milletvekili Martens-America yaptığı açıklamada, "Laik bir ülkede üniformanın üzerinde dini semboller olmamalıdır." ifadelerini kullandı.
Koalisyon ortağı D66 ise yasa teklifine karşı çıktı. Parti sözcüsü, "Bir üniforma kişiyi tarafsız yapmaz. Tarafsızlığı belirleyen kişinin görevini nasıl yerine getirdiğidir. Bu nedenle dini sembollere yönelik ülke çapında bir yasağa ihtiyaç görmüyoruz." değerlendirmesinde bulundu.
CDA ise henüz kesin karar vermediğini açıklarken, ülke genelinde tek tip uygulama ilkesini desteklediğini bildirdi.
PVV, JA21, BBB, SGP, ChristenUnie ve SP gibi partilerin geçmişte benzer düzenlemelere destek vermiş olması nedeniyle teklifin Temsilciler Meclisi'nde çoğunluk bulabileceği değerlendiriliyor.
Yerel yönetimlerde görüş ayrılığı sürüyor
Ulusal siyasette ortak kurallar yönünde güçlü bir destek bulunmasına rağmen, yerel yönetimler arasında konu tartışılmaya devam ediyor.
Bazı belediye meclisleri, başörtüsü, kipa veya haç taşıyan zabıtaların toplumun farklı kesimlerini temsil ederek kapsayıcılığı güçlendirdiğini savunuyor. Bu görüşü benimseyenler, dini sembol taşımanın kamu görevlisinin tarafsız görev yapmasına engel oluşturmadığını ifade ediyor.
Muhalifler ayrıca olası bir yasağın en çok başörtüsünü dini yükümlülük olarak gören Müslüman kadınların kamu sektöründe istihdamını olumsuz etkileyeceğini belirtiyor.
Hollanda İnsan Hakları Enstitüsü de 2022 yılında yayımladığı değerlendirmede böyle bir yasağın "damgalayıcı ve etkisiz" olacağını açıklamıştı. Avrupa Birliği Adalet Divanı ise işverenlerin belirli koşullarda dini sembolleri yasaklayabileceğini, ancak bunun gerçekten tarafsızlık amacı açısından gerekli olduğunu somut biçimde ortaya koymaları gerektiğine hükmediyor.
Öte yandan, belediyeler halen boa personelinin kıyafet kurallarını belirleme yetkisini elinde bulunduruyor. Bağlayıcı olmayan ulusal "yaşam tarzı tarafsızlığı" yönergesinden sapılabilmesi nedeniyle uygulamalar belediyeden belediyeye farklılık gösteriyor. Hollanda kamu yayın kuruluşu NOS'un 2024 yılında yaptığı araştırmaya göre Arnhem, Utrecht ve Tilburg'da dini sembol kullanımı için şimdiye kadar çok az sayıda başvuru yapıldığı, ülke genelinde ise konuya ilişkin resmi istatistik bulunmadığı belirtiliyor.
Halil Uygun
