DÜNYA YENİDEN ŞEKİLLENİRKEN, İSLAM DÜNYASI NEREDE?
Savaşlar yalnızca cephede kazanılmaz. Coğrafya, iklim, ekonomik dayanıklılık ve zamanın nasıl kullanıldığı da savaşın sonucunu belirler. Rusya’nın askerî tarihine bakıldığında bu unsurların önemi açıkça görülür.
DÜNYA YENİDEN ŞEKİLLENİRKEN, İSLAM DÜNYASI NEREDE?
Halis Kökten
Savaşlar yalnızca cephede kazanılmaz. Coğrafya, iklim, ekonomik dayanıklılık ve zamanın nasıl kullanıldığı da savaşın sonucunu belirler. Rusya’nın askerî tarihine bakıldığında bu unsurların önemi açıkça görülür.
İkinci Dünya Savaşı’nda Nazi Almanyası’nın Sovyetler Birliği’ne yönelik saldırısında geniş coğrafya, sert kış şartları ve uzayan ikmal hatları Alman ordusunu zorladı. Ancak Almanya’nın yenilgisini yalnızca araziye ve soğuğa bağlamak eksik olur. Sovyet direnişi, askerî üretim kapasitesi ve Alman komutasının stratejik hataları da sonucun belirlenmesinde etkiliydi.
Geri çekilme sırasında uygulanan yakıp yıkma politikası da işgalci ordunun ilerleyişini güçleştirdi. Askerî birliklerin ele geçirmeyi beklediği kaynakların kullanılamaz hâle getirilmesi, savaşın aynı zamanda bir lojistik ve dayanıklılık mücadelesi olduğunu gösterdi.
Bugün Ukrayna’daki savaşa bakarken de yalnızca cephe haritalarına odaklanmamak gerekiyor. Enerji, ticaret, kamu harcamaları ve toplumların savaşa desteği, mücadelenin diğer boyutlarını oluşturuyor.
Avrupa ülkeleri Ukrayna’ya destek verirken kendi ekonomik ve siyasi dengelerini de korumaya çalışıyor. Ancak buradan hareketle “Avrupa tamamen teslim oldu” veya “savaşın kazananı kesinleşti” sonucuna varmak aceleci bir değerlendirme olur. Rusya’nın da savaşın askerî, ekonomik ve insani maliyetlerini taşıdığı unutulmamalı.
Asıl sorulması gereken soru şudur: Savaş uzadıkça bedeli kim ödüyor?
Cephede hayatını kaybedenler, evlerini terk etmek zorunda kalan aileler ve geçim mücadelesi veren insanlar, büyük güçlerin hesaplarının çok ötesinde bir gerçekle karşı karşıya kalıyor. Siyasi açıklamalarda kullanılan zafer söylemleri, bu insanların kayıplarını telafi etmiyor.
Avrupa’daki toplumsal protestoları da tek bir sebebe bağlamak doğru değildir. Hayat pahalılığı, ücretler, sosyal haklar, iç siyaset ve dış politika tercihleri farklı kesimlerin tepkilerinde etkili olabilir. Her gösteriyi aynı hesabın parçası olarak görmek, toplumların gerçek sorunlarını anlamayı zorlaştırır.
Bu küresel mücadelenin bir başka önemli aktörü ise Çin’dir.
Çin’in üretim kapasitesi, teknoloji yatırımları ve ticaret ilişkileri, dünya dengelerindeki ağırlığını artırıyor. Ancak “dünyanın en büyük ekonomisi” ifadesini kullanırken hangi ölçütün esas alındığını belirtmek gerekir. Satın alma gücü ile nominal ekonomik büyüklük aynı şey değildir.
ABD ile Çin arasındaki rekabetin Japonya ve diğer bölge ülkelerinin güvenlik tercihlerini etkilemesi de dikkatle izlenmelidir. Japonya’nın savunma politikasındaki değişim önemlidir; fakat bu değişim, abartılı bütçe oranlarıyla açıklanamaz.
Peki, bütün bu gelişmeler karşısında İslam dünyası nerede duruyor?
Geniş bir coğrafyaya, genç nüfusa, enerji kaynaklarına ve önemli ticaret yollarına sahip Müslüman ülkeler, neden ortak meselelerde kalıcı bir irade ortaya koymakta zorlanıyor?
Bu sorunun cevabını yalnızca dış müdahalelerde aramak yeterli değildir. Yönetim anlayışı, halkın karar süreçlerine katılımı, eğitim, hukuk, ekonomik bağımlılık ve ülkeler arasındaki güvensizlik de sorgulanmalıdır.
Ümmet bilincinden söz etmek, ortak sorumluluk üstlenmeyi gerektirir. Bunun karşılığı yalnızca toplantılar ve bildiriler olmamalıdır. Bilimde, üretimde, ticarette, insani yardımda ve diplomaside somut iş birliği kurulmalıdır.
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkiler de söylentiler veya kimlikler üzerinden değil, somut kararlar ve karşılıklı çıkarlar üzerinden değerlendirilmelidir. Bir politikanın eleştirisi yapılacaksa muhatap, o kararı alan yönetimlerdir. Halkları, dinleri veya etnik toplulukları topluca suçlamak, gerçeği ortaya çıkarmadığı gibi yeni ayrılıklar da üretir.
Dünya yeniden şekillenirken İslam dünyasının ihtiyacı; adalet, bilgi, üretim ve güven üzerine kurulu bir dayanışmadır.
Çünkü güçlü olmak, yalnızca başkalarının planlarından şikâyet etmekle mümkün değildir. Kendi halkına güven veren, kurumlarını güçlendiren ve geleceğini ortak akılla kurabilen toplumlar, dünya siyasetinde söz sahibi olabilir.
