Belçika’da dul aylığı sisteminde tarihi dönüşüm: Ömür boyu maaş dönemi kapanıyor
Belçika’da 1 Ocak 2026’dan itibaren dul aylığı (overlevingspensioen) sistemi kökten değişiyor. Ömür boyu maaş uygulaması sona ererken, yerine 2 ila 4 yıl süren “geçiş ödeneği” (overgangsuitkering) modeli geliyor. Reform, yüz binlerce kişiyi ilgilendirirken, “istihdama teşvik mi, sosyal risk mi?” tartışmasını da beraberinde getiriyor.
www.belcikaninsesi.com ÖZEL HABERİ
Belçika’da dul aylığı sisteminde tarihi dönüşüm: Ömür boyu maaş dönemi kapanıyor
Belçika’da 1 Ocak 2026’dan itibaren dul aylığı (overlevingspensioen) sistemi kökten değişiyor. Ömür boyu maaş uygulaması sona ererken, yerine 2 ila 4 yıl süren “geçiş ödeneği” (overgangsuitkering) modeli geliyor. Reform, yüz binlerce kişiyi ilgilendirirken, “istihdama teşvik mi, sosyal risk mi?” tartışmasını da beraberinde getiriyor.
Belçika Federal Hükümeti, sosyal güvenlik sisteminin en köklü unsurlarından biri olan dul aylığı (overlevingspensioen) uygulamasında radikal bir değişikliğe gidiyor. Emeklilik reformu paketinin önemli ayaklarından biri olan yeni düzenleme, 1 Ocak 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi ve klasik ömür boyu dul maaşı sistemini tarihe gömdü.
Yeni sistemle birlikte, eşi vefat eden kişilere ödenen dul aylığı artık süresiz olmayacak; bunun yerine, dul kalan bireyin iş hayatına dönüşünü teşvik etmeyi amaçlayan geçici “geçiş ödeneği” modeli uygulanacak.
Neden Değiştiriliyor? “İstihdam Tuzağı” Tartışması
Hükümet, reformun gerekçesini “istihdam tuzağı” kavramıyla açıklıyor. Resmi verilere göre, özellikle kadınlar arasında dul aylığı alanların önemli bir kısmı, bu gelir nedeniyle iş gücü piyasasından tamamen kopuyor ve yıllarca pasif kalıyor.
Sağlık ve Emeklilikten sorumlu yetkililer, eski sistemin:
- iş gücüne dönüşü caydırdığını,
- düşük gelirli dul bireyleri uzun vadede yoksulluk riskine ittiğini,
- sosyal güvenlik bütçesi üzerinde kalıcı bir yük oluşturduğunu savunuyor.
Federal hükümet, bu reformla hem bireyleri daha aktif bir yaşama yönlendirmeyi hem de emeklilik sisteminin mali sürdürülebilirliğini güçlendirmeyi hedefliyor.
Yeni Sistem Nasıl İşleyecek?
Yeni düzenleme, yalnızca 1 Ocak 2026’dan sonra gerçekleşen vefatlar için geçerli olacak. Sistemin temel unsurları şöyle:
Süre Sınırı
- Dul aylığı artık ömür boyu ödenmeyecek.
- Genel kural olarak ödeme süresi 2 yıl ile sınırlandırılacak.
Çocuklu Aileler İçin Uzatma
- Küçük çocukları bulunan dul bireyler için ödeme süresi:
- 3 yıl veya
- bazı durumlarda 4 yıla kadar uzatılabilecek.
Çalışma ile Birlikte Maaş
- Yeni “geçiş ödeneği” (overgangsuitkering), çalışarak elde edilen gelirle tamamen birleştirilebilecek.
- Bu, dul kalan kişinin hem tam zamanlı çalışıp hem de ödeneği almaya devam edebileceği anlamına geliyor.
Gelir Kısıtları Esniyor
- Eski sistemde bulunan katı gelir sınırları büyük ölçüde kaldırılıyor.
- Amaç, “çalışırsam maaşımı kaybederim” endişesini ortadan kaldırmak.
Mevcut Hak Sahipleri Ne Olacak?
Reform, halihazırda dul maaşı alan kişileri geriye dönük olarak etkilemiyor.
- 1 Ocak 2026’dan önce eşi vefat etmiş ve dul maaşı bağlanmış olanlar:
→ Mevcut haklarını büyük ölçüde koruyacak. - 1 Ocak 2026’dan sonra gerçekleşen vefatlar:
→ Otomatik olarak yeni sisteme tabi olacak.
Bu nedenle uzmanlar, özellikle ileri yaşta evli çiftlerin emeklilik ve miras planlamasını şimdiden gözden geçirmesi gerektiğini vurguluyor.
Kimler Daha Fazla Etkilenecek?
Uzmanlara göre reformdan en çok etkilenecek gruplar şunlar:
- 50 yaş üzeri ve uzun süredir çalışmayan kadınlar
- Mesleki geçmişi sınırlı olan dul bireyler
- Kırsal bölgelerde yaşayan ve iş bulma imkânı düşük kişiler
- Sağlık sorunları nedeniyle çalışmakta zorlananlar
Bu gruplar için, geçiş ödeneği süresinin sonunda OCMW/CPAS gibi sosyal yardım kurumlarına başvuru ihtiyacı doğabileceği belirtiliyor.
Sendikalar ve Muhalefetten Sert Tepki
Reform, sendikalar ve muhalefet partileri tarafından sert şekilde eleştiriliyor.
Özellikle ACLVB ve ABVV gibi sendikalar:
- sosyal korumanın zayıflatıldığını,
- dul bireylerin “zorunlu istihdama” itildiğini,
- yaş ve sağlık faktörlerinin yeterince dikkate alınmadığını savunuyor.
Muhalefet partileri ise, reformun kağıt üzerinde istihdamı artırmayı hedeflese de, pratikte yeni bir yoksulluk dalgası yaratabileceği uyarısında bulunuyor.
Hükümet Ne Diyor?
Federal hükümet ise eleştirilere karşı şu noktaları vurguluyor:
- Reform, dul bireyleri cezalandırmak için değil, destekleyerek aktif yaşama döndürmek için yapılıyor.
- Çalışabilen herkes için esnek ve teşvik edici bir sistem kuruluyor.
- Çalışamayacak durumda olanlar için sosyal yardım ve istisna mekanizmaları korunuyor.
Daha Geniş Reform Paketinin Parçası
Dul aylığı değişikliği, 2026–2030 dönemini kapsayan geniş emeklilik reformunun yalnızca bir ayağı. Aynı paket içinde:
- erken emeklilik cezaları (malus),
- emeklilik bonusu,
- yüksek emekli maaşlarına ek katkı payları,
- nakit emekli maaşının kaldırılması
gibi düzenlemeler de bulunuyor.
Uzman Uyarısı
Sosyal güvenlik uzmanları, özellikle:
- evli,
- tek gelirli,
- yaşı ilerlemiş
çiftlerin, Federal Emeklilik Servisi (SFPD) üzerinden bireysel durumlarını kontrol etmelerini ve gerekirse mali danışmanlardan destek almalarını tavsiye ediyor.
Halil Uygun
